Co to jest deklaracja środowiskowa produktu (EPD) i dlaczego jest kluczowa w zamówieniach publicznych?

W skrócie:

• Deklaracja środowiskowa EPD Typu III bazuje na naukowej ocenie cyklu życia (LCA) i stanowi wspólny europejski standard (EN 15804 + PCR) raportowania wskaźników środowiskowych wyrobu.
• W ustawie Prawo Zamówień Publicznych (Dz.U. 2026 poz. 793) EPD znajduje zastosowanie przy opisie przedmiotu zamówienia (art. 101, art. 102 ust. 1 pkt 1 oraz art. 104), w kryteriach jakościowych (art. 242) oraz jako wsad danych do rachunku kosztów cyklu życia LCC (art. 245).
• Deklaracja EPD nie zastępuje dokumentów techniczno-budowlanych, takich jak KOT IBDiM czy DWU – w przetargach gminnych na parkingi lub drogi pożarowe stanowi ona dowód pomocniczy na poziom wbudowanego śladu węglowego i udział recyklatu.
• Posiadanie EPD stanowi wartościowy dowód pomocniczy przy wykazywaniu spełnienia zasad DNSH (KPO, FEnIKS), kryteriów Zielonych Zamówień Publicznych (GPP) oraz przy zbieraniu danych wejściowych do raportowania CSRD / ESRS E1 Scope 3 dla spółek spełniających progi dyrektywy.
• Rozporządzenie CPR 2024/3110 weszło w życie 7 stycznia 2025 r., a stosuje się je od 8 stycznia 2026 r., zaś obowiązek raportowania wskaźników środowiskowych w ramach Deklaracji Właściwości Użytkowych i Zgodności (DWUiZ) będzie narastał stopniowo wraz z publikacją nowych norm zharmonizowanych i dokumentów EAD.

Co to jest deklaracja środowiskowa EPD i czym różni się od innych oznaczeń?

Deklaracja środowiskowa EPD (Environmental Product Declaration) to oficjalny, standaryzowany dokument przedstawiający weryfikowalny profil środowiskowy wyrobu budowlanego. Deklaracja bazuje na szczegółowej analizie oceny cyklu życia (Life Cycle Assessment – LCA) zgodnej z normami ISO 14025 (Typ III) oraz EN 15804+A2. W przeciwieństwie do haseł marketingowych, deklaracja środowiskowa EPD nie ocenia arbitralnie, czy dany produkt jest „ekologiczny”. Przedstawia natomiast dane liczbowe określające m.in. potencjał tworzenia efektu cieplarnianego (wskaźnik GWP – Global Warming Potential, czyli ślad węglowy), zużycie energii nieodnawialnej, zużycie zasobów wodnych czy ilość wytwarzanych odpadów na określonych etapach cyklu życia wyrobu. Aby właściwie poruszać się w dokumentacji projektowej i przetargowej, należy odróżniać EPD od innych deklaracji i znaków stosowanych w budownictwie:

Porównanie typów deklaracji środowiskowych i dokumentów technicznych:

Mit 1: EPD jest bezwzględnie obowiązkowa w każdym przetargu publicznym

Deklaracja EPD nie jest z urzędu obligatoryjnym dokumentem dla każdego postępowania. Stanowi ona prawnie dopuszczalny, obiektywny i coraz powszechniej stosowany środek dowodowy oraz kryterium oceny ofert. Obowiązek jej przedstawienia pojawia się wtedy, gdy zamawiający wyraźnie wpisze taki wymóg do SWZ lub gdy wynika to z warunków dofinansowania zewnętrznego.

Mit 2: Od 2026 roku każda ekokrata musi mieć obowiązkową EPD z mocy rozporządzenia CPR

Rozporządzenie CPR 2024/3110 weszło w życie 7 stycznia 2025 r., a stosuje się je od 8 stycznia 2026 r. Stare rozporządzenie CPR 305/2011 traci moc 8 stycznia 2026 r., jednak wskazane w przepisach przejściowych artykuły są uchylane falami aż do 8 stycznia 2040 roku. Obowiązek deklarowania wskaźników środowiskowych (GWP/LCA) w ramach nowej Deklaracji Właściwości Użytkowych i Zgodności (DWUiZ) będzie narastał stopniowo wraz z publikacją nowych norm zharmonizowanych (hEN) oraz Europejskich Dokumentów Oceny (EAD) dla poszczególnych grup wyrobów. Opracowanie EPD w oparciu o EN 15804+A2 stanowi dobre przygotowanie producenta pod przyszłe wymogi DWUiZ, ale sama deklaracja EPD nie staje się automatycznie dokumentem CE.

Dlaczego deklaracja EPD jest ważna w zamówieniach publicznych?

Deklaracja EPD stała się rozpoznawalnym narzędziem w europejskiej komunikacji środowiskowej z kilku istotnych powodów:

• Zharmonizowana metodologia (EN 15804): Norma EN 15804 ustala wspólne ramy wyliczania śladu węglowego dla wyrobów budowlanych w Europie, choć należy pamiętać, że deklaracje wydawane przez różnych operatorów mogą różnić się szczegółowymi zasadami kategorii wyrobu (PCR) i bazami danych.
• Źródło danych dla Zielonych Zamówień Publicznych (GPP): Dobrowolne kryteria Komisji Europejskiej dotyczące zamówień publicznych wskazują EPD (ISO 14025 / EN 15804) jako jedną z metod weryfikacji wbudowanego GWP dla budynków biurowych. W przypadku infrastruktury drogowej podstawą są standardy LCA (ISO 14040/44) lub śladu węglowego (ISO 14067), dla których EPD stanowi bezpośrednie źródło danych wejściowych.
• Wsparcie przy wykazywaniu zasad funduszy unijnych (KPO, FEnIKS): Umowy o dofinansowanie inwestycji wymagają przestrzegania zasady DNSH (Do No Significant Harm – Rozporządzenie 2020/852 art. 17), obejmującej sześć celów środowiskowych. Choć nazwa „EPD” nie pojawia się bezpośrednio w przepisach, to zweryfikowane wskaźniki GWP oraz udział surowców z recyklingu zawarte w EPD stanowią użyteczny dowód pomocniczy dla celów łagodzenia zmian klimatu i przechodzenia na gospodarkę o obiegu zamkniętym.
• Dane wejściowe do sprawozdawczości CSRD / ESRS E1: Duzi zamawiający oraz przedsiębiorstwa komunalne spełniające kryteria podmiotowe dyrektywy CSRD gromadzą dane o śladzie węglowym w łańcuchu dostaw (Zakres 3 / Scope 3 kategoria 1). Certyfikowana EPD dostarcza im zweryfikowanych danych wejściowych z modułów A1–A3.
• Rozgraniczenie wymogów technicznych od środowiskowych: W przetargach gminnych (np. na budowę parkingów, dróg pożarowych czy boisk) ekokrata musi posiadać dokumentację techniczną (KOT IBDiM oraz KDWU) potwierdzającą właściwości nośne. Deklaracja EPD nie zamienia tych dokumentów – stanowi odrębne potwierdzenie parametrów środowiskowych wyrobu.

Więcej o rozwiązaniach wpisujących się w zrównoważony rozwój w budownictwie przeczytasz w dziale Zielone budownictwo oraz na stronie poświęconej polityce Zrównoważonego rozwoju Natan Plast.

Gdzie i jak Prawo Zamówień Publicznych (PZP) wykorzystuje deklaracje EPD?

Obowiązująca ustawa z dnia 11 września 2019 r. Prawo Zamówień Publicznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 793) oraz unijna Dyrektywa 2014/24/UE określają kotwice prawne pozwalające na stosowanie EPD w postępowaniach przetargowych:

• Art. 101 oraz Art. 102 ust. 1 pkt 1 PZP (Dyrektywa 2014/24/UE art. 42): Pozwalają na Opis Przedmiotu Zamówienia (OPZ) poprzez określenie wymagań wydajnościowych lub funkcjonalnych, w tym określonych poziomów oddziaływania na środowisko i klimat, przy zachowaniu zasady równoważności.
• Art. 104 PZP (Dyrektywa 2014/24/UE art. 43): Pozwala wymagać określonej etykiety środowiskowej. Deklaracja EPD Typu III spełnia wymogi etykiety (obiektywne kryteria, otwarta procedura, weryfikacja przez podmiot trzeci). Zamawiający ma obowiązek akceptacji etykiet równoważnych (ust. 4), a także innych odpowiednich środków dowodowych (ust. 5) – gdy wykonawca z przyczyn od siebie niezależnych nie miał możliwości uzyskania etykiety w wyznaczonym terminie.
• Art. 106 i 107 ust. 2 PZP: Regulują stosowanie przedmiotowych środków dowodowych. Jeżeli EPD została zażądana na potrzeby OPZ i specyfikacja to przewiduje, brak dokumentu w ofercie nie skutkuje natychmiastowym odrzuceniem – zamawiający wzywa do jego uzupełnienia na podstawie art. 107 ust. 2 PZP.
• Art. 242 PZP (Dyrektywa 2014/24/UE art. 67): Umożliwia tworzenie jakościowych i środowiskowych kryteriów oceny ofert (np. przyznawanie punktów za niższy wskaźnik GWP). Gdy EPD służy jako dowód w kryterium punktowym, nie podlega uzupełnieniu z art. 107 ust. 2 PZP – konsekwencją braku dokumentu jest po prostu nieprzyznanie punktów.
• Art. 245 PZP (Dyrektywa 2014/24/UE art. 68): Pozwala na ocenę ofert w oparciu o rachunek kosztów cyklu życia (LCC) oraz środowiskowe koszty zewnętrzne (emisje GHG), gdzie EPD dostarcza danych wejściowych.

Trzy miejsca EPD w postępowaniu przetargowym:

Zmniejszanie ryzyka odwołań do KIO

Oparcie wymogów środowiskowych na wskaźnikach GWP pochodzących z certyfikowanych deklaracji EPD zmniejsza ryzyko zarzutu uznaniowości przed Krajową Izbą Odwoławczą (KIO). Hasło „materiał ekologiczny” użyte w specyfikacji bez powołania się na normę (EN 15804) może zostać zaskarżone jako naruszające uczciwą konkurencję.

Zasady obiektywnego porównywania wskaźników EPD

Porównanie wskaźników środowiskowych pomiędzy różnymi deklaracjami jest miarodajne tylko wtedy, gdy spełnione są następujące warunki:

1. Ta sama jednostka funkcjonalna: Wyroby muszą odnosić się do jednakowej jednostki (np. 1 m² nawierzchni o określonych parametrach nośności).
2. Te same moduły cyklu życia: Zestawienie danych musi obejmować ten sam zakres (np. moduły produkcyjne A1–A3).
3. Ta sama PCR i kontekst: Deklaracje EPD wydane w różnych programach mogą opierać się na odmiennych szczegółowych zasadach kategorii wyrobu (PCR) lub bazach danych, co powoduje, że bez weryfikacji spójności metodologicznej bezpośrednie porównanie liczb może być obarczone błędem.

Równoważność operatorów programów

Zamawiający nie może wymagać deklaracji pochodzącej wyłącznie od jednego wybranego operatora. Zgodnie z art. 104 ust. 4 i 5 PZP zamawiający ma obowiązek akceptować deklaracje EPD wydane w dowolnym uznanym programie (np. CERTBUD, ITB, IBU – Institut Bauen und Umwelt, Environdec), o ile zostały opracowane na podstawie norm EN 15804+A2 oraz ISO 14025 i przeszły niezależną weryfikację strony trzeciej. Dla projektantów przygotowujących specyfikacje przetargowe udostępniamy komplet materiałów w sekcji Dla architekta. Przejrzyj również pełną ofertę na ekokraty Natan Plast.

Podsumowanie: Jak deklaracja EPD wspiera inwestycje publiczne i biznes?

Deklaracja środowiskowa EPD jest uznanym narzędziem raportowania śladu węglowego w budownictwie. W świetle przepisów Prawa Zamówień Publicznych, wymogów funduszy unijnych (KPO, FEnIKS) oraz stopniowego wdrażania rozporządzenia CPR 2024/3110, zweryfikowana ocena wbudowanego śladu węglowego staje się standardem na rynku inwestycyjnym. Producenci dysponujący deklaracjami EPD Typu III dostarczają wykonawcom i projektantom rzetelnych danych do dokumentacji przetargowych. Zastosowanie ekokrat o niskim wbudowanym śladzie węglowym wspiera realizację kryteriów środowiskowych, pozwalając na budowę nowoczesnej, przepuszczalnej infrastruktury retencyjnej zgodnej z zasadami zrównoważonego rozwoju. Sprawdź rozwiązania dedykowane dla inwestycji infrastrukturalnych w zakładce komercyjne parkingi i miejsca postojowe.

Dowiedz się więcej o parametrach technicznych wyrobów na stronie Certyfikat EPD Natan Plast oraz w artykule Co to jest nawierzchnia przepuszczalna i kiedy warto ją stosować?.

Źródła:

• Internetowy System Aktów Prawnych (ISAP) – Ustawa z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 793 z późn. zm.)
• EUR-Lex – Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/3110 z dnia 27 listopada 2024 r. w sprawie wyrobów budowlanych
• EUR-Lex – Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/24/UE z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie zamówień publicznych
• Natan Plast Sp. z o.o. – Oficjalna strona Certyfikatu EPD i dokumentacji środowiskowej (EPD Ref. 2024-0051 / CERTBUD)
• Urząd Zamówień Publicznych (UZP) – Zielone Zamówienia Publiczne (GPP) i kryteria środowiskowe
• International Organization for Standardization – PN-EN ISO 14025: Deklaracje i etykiety środowiskowe – Deklaracje środowiskowe III typu
• Natan Plast Sp. z o.o. – Artykuł poradnikowy: Co to jest nawierzchnia przepuszczalna i kiedy warto ją stosować?
• Natan Plast Sp. z o.o. – Strefa wsparcia projektowego: Dla architekta